erturgut sanat iletişim
Müzik – Resim – Tiyatro – Fotoğraf Kursu İzmir

Kemençe


Erturgut Sanat Merkezi > Kemençe > Kemençe

Kemençe

Kemençe Karadeniz Bölgesinde yaygın olarak kullanılan ve yörenin sembolü haline gelmiş bir müzik aletidir. İsmi Farsçadan gelir 18. yy a kadar Türk Müziğinin tek yaylı sazı olmuştur, zamanla kemençenin yerini batıdan gelen keman almışıtrı. Ama Laz kemençesi Karadeniz horonları sayesinde, armudi kemençe ise 19. yy. ortalarına doğru girdiği fasıl topluluğu içinde günümüze kadar gelmiştir.  Türk müziğinin bu küçük sazı, boyundan büyük  yüksek tınılı bir ses vermektedir. Karadeniz dışında Türk sanat Müziğinde de klasik kemençe kullanılmaktadır.

Bu küçük enstrüman karaağaç, karadut, dikenli ardıç, maun veya pelesenk ağaç çeşitlerinden birinden üretilir. Boyutları 42×16×6 cm. olan bir takozun sadece içi oyularak tekne, boyun ve kafa kısmı olarak biçimlendirilir.  Daha sonra kapak, burgu ve tel takılarak kemençe ortaya çıkar. Toplam tel sayısı 3’tür. Tellerden ikisi bağırsaktandır, üstteki tel ise gümüş sargılıdır.

Kemençenin boyundan sonra gelen baş veya diğer adıyla burguluk  kısmında akort burguları yer alır. Enstrümanı çalarken bu kısım çalgıyı tutan ele destek olacak biçimde yapılır. Çalgının boyun kısmı ise aşağıdan yukarıya incelir şekilde, ele tam oturur olarak şekillendirilir. Gövde yani sesin çıktığı kutu, kemençenin ana bölümüdür.  Gövdenin içi  oyulmuştur ve yayın telleri titreştirmesi sonucu elde edilen ses, eşikten direğe oradan da ses kutusuna gelerek dışarı yansır. Akort burguları  tel sayısı kadar yani üç adettir. Burgunun altındaki çubuk kısmının ucu tellerin kolayca bağlanabilmesi için yarıktır. Klavye bölümü sap üzerinden başlar ve aşağıya doğru genişleyerek iner. Alt eşik, tellerin kemençenin altı kısmında bağlandığı bölümdür. Orta eşik, kemençenin orta kısmında yer alır ve telleri kapak üstünde belli bir yükseklikte tutmaya yarayan parçaya denir. Kapak kısmı veya göğüs kısmı, gövdenin oyulmuş olan üst yüzeyini tamamen kaplar ve dışa doğru bombelidir. Kemençede kapağın üzerinde iki tane diklemesine yarık şeklinde ses deliği mevcuttur.

Kemençe yay ile çalınır. Yay, kemençenin boyundan biraz kısa bir çubuğa at kıllarının bağlanması ile elde edilir. Yay, reçinelenmiş at kılı demetinin tellere sürtülmesi ile ses çıkarır. Kıllar gergin değil, hafif gevşek bağlanmıştır.

Karadeniz kemençesi , Giresun,Ordu ile Trabzon’da temel ve yöresel bir enstrümandır. Bunun yanı sıra Kuzey Gümüşhane ve Batı Rize’de, kısmen Samsun sahilinde, Adapazarı ve İzmit’in bazı köylerinde de yaygın olarak çalınmaktadır.

Etiket: , ,

erturgut sanat merkezi